Siêu anh hùng tàng hình trong truyện tranh: từ Sue Storm đến Violet

Siêu anh hùng tàng hình nổi tiếng nhất trong truyện tranh là Sue Storm, Người phụ nữ vô hình của nhóm Bộ tứ siêu đẳng (Fantastic Four), ra đời năm 1961 do Stan Lee và Jack Kirby sáng tạo cho Marvel. Ngoài cô còn có Violet trong phim hoạt hình Gia đình siêu nhân (2004), chiếc phi cơ vô hình của Wonder Woman, và nhiều nhân vật khác. Điểm chung đáng chú ý: truyện tranh hiếm khi để tàng hình đứng một mình; nó gần như luôn đi kèm một năng lực thứ hai, vì chỉ vô hình thì khó làm anh hùng.

Trước siêu anh hùng: The Shadow và vô hình trong tâm trí

Từ thập niên 1930, nhân vật The Shadow trong truyện bìa giấy rẻ tiền và trên đài phát thanh Mỹ đã có một năng lực đặc biệt: "làm mờ tâm trí" người khác, khiến họ không nhìn thấy ông. Đây không phải tàng hình vật lý mà là tàng hình tâm lý. Người ta vẫn ở đó, mắt vẫn mở, nhưng não không ghi nhận. Ý tưởng này về sau xuất hiện lại ở nhiều nhân vật truyện tranh.

Sue Storm: từ "cô gái vô hình" đến người mạnh nhất nhóm

Bộ tứ siêu đẳng ra mắt trong số truyện đầu tiên, phát hành cuối năm 1961. Bốn người bay vào vũ trụ, bị nhiễm tia vũ trụ và nhận siêu năng lực: Reed Richards co giãn cơ thể, Ben Grimm thành người đá, Johnny Storm bốc lửa, còn Sue Storm, chị của Johnny, có thể trở nên vô hình.

Thời đầu, nhân vật được gọi là Invisible Girl ("Cô gái vô hình"), và vai trò khá thụ động: biến mất để do thám, bị bắt cóc, chờ được cứu. Đây cũng là phản ánh cách truyện tranh thập niên 1960 nhìn nhân vật nữ. Rồi các tác giả dần mở rộng năng lực của cô:

• Sue có thể làm người khác và đồ vật trở nên vô hình, không chỉ chính mình.
• Từ năm 1964, cô tạo được các trường lực vô hình: tấm khiên, bức tường, quả cầu, thậm chí dùng làm bậc thang để đi trên không.
• Về sau, trường lực mạnh đến mức nhiều độc giả coi cô là thành viên mạnh nhất nhóm.

Năm 1985, trong truyện, nhân vật đổi tên thành Invisible Woman ("Người phụ nữ vô hình"). Sự đổi tên đánh dấu một nhân vật đã trưởng thành.

Vì sao tàng hình cần bạn đồng hành

Các tác giả truyện tranh sớm nhận ra một vấn đề: chỉ tàng hình thôi thì khó viết cảnh hành động. Một nhân vật vô hình có thể trốn, có thể nghe lén, có thể bất ngờ tấn công, nhưng không thể đỡ đòn, không thể bảo vệ ai. Và trên trang giấy, vẽ một nhân vật vô hình cũng là một thử thách: hoạ sĩ thường dùng nét đứt hoặc đường viền mờ để người đọc biết cô đang ở đâu.

Vì vậy, tàng hình trong truyện tranh thường được ghép với:

Sự trùng hợp giữa Sue và Violet không phải ngẫu nhiên. Cả hai đều có tàng hình cộng trường lực, đều ở trong một gia đình siêu anh hùng. Gia đình siêu nhân của Pixar (đạo diễn Brad Bird) được nhiều người coi là một lời tri ân Bộ tứ siêu đẳng.

Violet: tàng hình như một tính cách

Trong Gia đình siêu nhân, Violet là một cô bé tuổi mới lớn nhút nhát, hay thu mình, giấu mặt sau mái tóc dài. Năng lực tàng hình của cô gần như là hình ảnh hoá tính cách: một đứa trẻ muốn biến mất khỏi ánh nhìn của bạn bè. Quá trình phát triển của Violet là học cách xuất hiện, và năng lực trường lực, tức khả năng bảo vệ người khác, lớn dần khi cô tự tin hơn.

Đây là cách dùng sự vô hình rất khác với Gyges hay Griffin. Không phải cám dỗ quyền lực, mà là nỗi ngại ngùng của tuổi mới lớn. Nhiều phụ huynh thấy đây là một cách hay để nói chuyện với con về sự tự tin.

Phi cơ vô hình của Wonder Woman

Từ những năm 1940, Wonder Woman, nữ anh hùng của DC Comics, đã có một chiếc phi cơ vô hình. Hình ảnh nữ anh hùng ngồi lơ lửng trong không trung, trong một cỗ máy không ai thấy, trở thành một trong những chi tiết nổi tiếng và hay bị trêu chọc nhất của truyện tranh: nếu máy bay vô hình mà người lái không vô hình thì ích gì? Các tác giả về sau giải thích lại theo nhiều cách, có lúc là phi cơ biến hình, có lúc là công nghệ ngoài hành tinh.

Ở châu Á: chiếc mũ đá cuội của Doraemon

Trẻ em Việt Nam có lẽ quen với sự vô hình qua Doraemon nhiều hơn qua Marvel. Trong túi thần của chú mèo máy có cả áo choàng tàng hình lẫn một món đồ tinh tế hơn: chiếc mũ khiến người đội trở nên tầm thường như một hòn đá cuội ven đường. Người khác vẫn thấy, nhưng không ai để ý.

Đây chính là kiểu vô hình tâm lý của The Shadow, và gần với cách shinobi Nhật ẩn mình bằng cải trang. Fujiko F. Fujio, tác giả Doraemon, nắm được một điều mà các nhà tâm lý học cũng đã chứng minh: ta không thật sự nhìn thấy những gì ta không chú ý tới.

Sue Storm trên màn ảnh

Bộ tứ siêu đẳng đã nhiều lần lên phim. Các bản điện ảnh năm 2005 và 2007 có Jessica Alba trong vai Sue; bản năm 2015 làm lại câu chuyện nguồn gốc; còn The Fantastic Four: First Steps (2025) đưa nhóm vào vũ trụ điện ảnh Marvel với Vanessa Kirby trong vai Sue. Mỗi bản thể hiện trường lực và tàng hình bằng kỹ xảo khác nhau, nhưng đều giữ hình ảnh Sue là người giữ cả nhóm lại với nhau.

Góc nhìn hôm nay

Đọc truyện tranh siêu anh hùng qua sáu mươi năm, có thể thấy sự vô hình đã chuyển nghĩa: từ năng lực "phụ" của nhân vật nữ thụ động, thành sức mạnh bảo vệ, rồi thành ẩn dụ về cảm xúc tuổi mới lớn. Các nhân vật tàng hình hay nhất là những người dùng nó không để trốn, mà để che chở cho người khác.

Với gia đình, Gia đình siêu nhân (2004) và phần tiếp theo (2018) là lựa chọn dễ xem nhất để nói chuyện với trẻ về chủ đề này. Một câu hỏi gợi mở: Violet muốn biến mất lúc nào, và khi nào cô chọn xuất hiện? Câu trả lời của con có thể cho cha mẹ biết khá nhiều điều.