Áo choàng tàng hình trong Harry Potter: nguồn gốc và Bảo bối Tử thần

Áo choàng tàng hình của Harry Potter là món quà Giáng sinh đầu tiên cậu nhận ở Hogwarts trong tập 1 (1997), do cụ Dumbledore gửi kèm mảnh giấy cho biết áo là của cha cậu. Đến tập cuối, Harry Potter và Bảo bối Tử thần (2007), người đọc mới biết đây không phải áo tàng hình thường mà là một trong ba Bảo bối Tử thần, truyền từ Ignotus Peverell qua nhiều thế hệ đến nhà Potter. Điều làm nó khác mọi áo tàng hình khác: nó không bao giờ phai phép, và nó không giúp ai chinh phục cái chết, mà giúp người ta đón nhận nó.

Món quà không tên trong đêm Giáng sinh

Trong tập Harry Potter và Hòn đá Phù thuỷ, sáng Giáng sinh, Harry mở một gói quà không ghi tên người gửi. Bên trong là một tấm vải mỏng màu bạc, mềm như nước. Khi khoác lên, cơ thể cậu biến mất. Mảnh giấy đi kèm nói rằng áo do cha cậu để lại trước khi mất, đã đến lúc trả về cho cậu, và dặn cậu dùng nó cho tốt. Mãi về sau Harry mới biết người gửi là Dumbledore.

Với một cậu bé mồ côi, đây là món đồ đầu tiên cậu có từ cha. Ý nghĩa tình cảm của chiếc áo lớn hơn nhiều so với công dụng phép thuật.

Harry dùng áo để làm gì

Qua bảy tập truyện, chiếc áo xuất hiện trong rất nhiều tình huống. Một số lần tiêu biểu:

Một chi tiết dễ thương: khi Harry, Ron và Hermione lớn lên, áo không đủ che cả ba nữa, và chân của ai đó cứ lòi ra. J. K. Rowling dùng điều này để đánh dấu thời gian trôi qua, ba đứa trẻ đang thành người lớn.

Áo tàng hình thường và áo của Harry khác nhau thế nào

Trong thế giới phù thuỷ, áo tàng hình không hiếm. Theo truyện, có những loại áo được làm từ lông của sinh vật Demiguise, hoặc được ếm bùa Ảo giác hay bùa Tàng hình. Nhưng chúng đều có nhược điểm: phép mờ dần theo năm tháng, áo đục dần, rách thì mất tác dụng, và một số bùa chú có thể phá được.

Áo của Harry thì khác: nó đã có hàng trăm năm tuổi mà vẫn hoạt động hoàn hảo. Đến tập 7, Xenophilius Lovegood kể cho bộ ba nghe Chuyện kể ba anh em, và Hermione là người đầu tiên nhận ra chiếc áo trong truyện có thể là áo của Harry.

Chuyện kể ba anh em

Trong tập 7, có một câu chuyện cổ tích phù thuỷ mà trẻ em phù thuỷ ai cũng biết, nằm trong tập truyện Những chuyện kể của Beedle người hát rong. Ba anh em đi qua một dòng sông nguy hiểm, dùng phép làm cầu. Thần Chết chặn họ lại, tức giận vì bị lừa mất ba con mồi, nhưng giả vờ khen ngợi và cho mỗi người một món quà:

• Người anh cả xin một cây đũa phép mạnh nhất. Thần Chết làm cây Đũa phép Cơm nguội. Anh khoe khoang, bị giết trong đêm.
• Người anh hai xin sức mạnh gọi người chết về. Thần Chết trao Hòn đá Phục sinh. Anh gọi người yêu đã mất về, nhưng nàng chỉ là bóng mờ buồn bã; anh tuyệt vọng và tự kết liễu.
• Người em út, khiêm tốn và khôn ngoan nhất, xin một thứ giúp mình đi khỏi đó mà Thần Chết không theo được. Thần Chết miễn cưỡng trao chiếc áo tàng hình của chính mình.

Người em út sống rất lâu, và khi già, anh cởi áo trao cho con trai, rồi đón Thần Chết như một người bạn cũ, cùng đi một cách bình thản. Theo truyện, ba anh em chính là anh em nhà Peverell, và người em út là Ignotus.

Ý nghĩa của chiếc áo

Ba Bảo bối Tử thần đại diện cho ba cách con người đối mặt với cái chết. Cây đũa là sức mạnh để thắng mọi kẻ thù. Hòn đá là khát vọng níu kéo người đã mất. Chiếc áo là sự khiêm tốn: không chống lại cái chết, không níu kéo, chỉ sống trọn đời mình rồi đón nhận.

Đây là cách hiểu rất khác về sự vô hình so với nhẫn Gyges hay Nhẫn Chúa của Tolkien. Ở đó, vô hình là cám dỗ quyền lực. Ở Harry Potter, vô hình là sự che chở, một tấm áo người cha để lại cho con, được dùng chủ yếu để bảo vệ bạn bè và giữ bí mật vì điều tốt.

Cuối truyện, Harry chọn giữ chiếc áo, để Hòn đá rơi lại trong rừng Cấm và đặt Đũa phép Cơm nguội về chỗ cũ. Lựa chọn ấy nói lên con người cậu.

Áo không làm Harry toàn năng

Rowling cẩn thận không để chiếc áo giải quyết mọi rắc rối. Áo che được hình nhưng không che được tiếng bước chân, hơi thở hay mùi; con mèo Bà Norris của ông giám thị Filch nhiều lần suýt phát hiện bọn trẻ. Áo không chặn được bùa chú và không làm người mặc đi xuyên tường. Có lần Harry để quên áo trên đỉnh tháp, và cả nhóm bị bắt vì chính sơ suất ấy.

Những giới hạn này giữ cho câu chuyện căng thẳng. Một món đồ quá mạnh sẽ làm nhân vật hết cần đến lòng can đảm, trí khôn và bạn bè, mà đó mới là những thứ bộ truyện muốn ca ngợi.

Áo tàng hình trên màn ảnh

Trong tám bộ phim (2001–2011), chiếc áo được thể hiện bằng kỹ xảo: diễn viên khoác một tấm vải có màu dùng để tách nền, sau đó phần áo được thay bằng hình ảnh phía sau. Cách làm này cho phép tạo hiệu ứng chỉ cái đầu Harry lơ lửng trong không khí, một cảnh khiến người xem nhớ mãi.

Phần tiền truyện Sinh vật huyền bí và nơi tìm ra chúng (2016) đưa sinh vật Demiguise lên màn ảnh, một con vật lông bạc có thể tàng hình, gợi nguồn gốc của những chiếc áo tàng hình thường trong thế giới phù thuỷ.

Góc nhìn hôm nay

Với người đọc nhỏ tuổi, chiếc áo tàng hình là ước mơ: được đi khắp nơi mà không ai thấy. Nhưng truyện của Rowling cài một bài học nhẹ nhàng: những lần Harry dùng áo để tò mò, phá luật đều suýt gặp rắc rối, còn những lần cậu dùng áo để bảo vệ người khác mới thật sự có ý nghĩa.

Bộ truyện đã có bản dịch tiếng Việt của Lý Lan, phổ biến từ đầu những năm 2000. Nếu muốn đọc riêng Chuyện kể ba anh em, cuốn Những chuyện kể của Beedle người hát rong (2008) cũng đã được xuất bản như một cuốn sách độc lập. Đọc xong, có thể hỏi con: nếu là một trong ba anh em, con sẽ xin món quà nào, và vì sao?