Ảnh chụp có thể lộ vị trí: dữ liệu EXIF là gì và cách xoá

Ảnh chụp bằng điện thoại có thể lộ vị trí vì bên trong tệp ảnh có một phần dữ liệu ẩn gọi là EXIF, trong đó có thể ghi toạ độ GPS nơi chụp, thời gian chụp và loại máy. Nhiều mạng xã hội lớn tự xoá phần dữ liệu này khi bạn đăng ảnh, nhưng gửi ảnh dưới dạng tệp gốc qua email, ổ lưu trữ hay một số ứng dụng nhắn tin thì toạ độ có thể đi kèm nguyên vẹn.

EXIF là gì

EXIF là viết tắt của Exchangeable Image File Format, một tiêu chuẩn do các hiệp hội công nghiệp điện tử Nhật Bản xây dựng từ giữa thập niên 1990 để máy ảnh số ghi thông tin kỹ thuật vào chính tệp ảnh. Ban đầu nó phục vụ người chụp ảnh: biết mình đã chụp ở tốc độ bao nhiêu, khẩu độ bao nhiêu, có bật đèn flash không.

Khi điện thoại có GPS, EXIF có thêm các trường ghi vĩ độ, kinh độ, đôi khi cả độ cao và hướng máy. Thế là mỗi bức ảnh có thể mang theo một "ghim" trên bản đồ, vô hình với mắt người xem nhưng đọc được bằng phần mềm.

Một tệp ảnh có thể chứa những gì

Câu chuyện nổi tiếng: một bức ảnh lộ nơi ẩn náu

Năm 2012, John McAfee, người sáng lập công ty phần mềm diệt virus mang tên ông, đang lẩn tránh nhà chức trách Belize sau khi bị cảnh sát muốn thẩm vấn liên quan đến cái chết của một người hàng xóm. Một tạp chí đi theo phỏng vấn ông đã đăng ảnh chụp chung lên mạng. Báo chí công nghệ khi đó tường thuật rằng tệp ảnh vẫn còn dữ liệu EXIF với toạ độ, chỉ ra một địa điểm ở Guatemala. Ít lâu sau ông bị bắt tại Guatemala. Câu chuyện thường được kể lại như bài học kinh điển về dữ liệu vị trí trong ảnh: một người chuyên về bảo mật mà vẫn bị lộ vì một tệp ảnh.

Bài học cho người bình thường không phải là chuyện trốn tránh, mà là: dữ liệu vô hình vẫn có thể nói nhiều hơn bức ảnh.

Khi nào toạ độ đi kèm, khi nào không

Không phải mọi bức ảnh bạn chia sẻ đều mang toạ độ. Điều đó tuỳ vào hai bước: máy có ghi vị trí lúc chụp không, và nơi bạn gửi ảnh tới có xoá đi không.

Bước một: máy có ghi vị trí không

Trên iPhone, quyền vị trí của ứng dụng Camera quyết định ảnh có kèm toạ độ hay không. Trên Android, ứng dụng máy ảnh thường có tuỳ chọn lưu vị trí trong phần cài đặt của chính nó. Tính tới 10/2026, tên mục có thể khác trên máy bạn tuỳ hãng và phiên bản hệ điều hành. Cách kiểm tra nhanh: mở một bức ảnh vừa chụp trong thư viện ảnh và xem phần thông tin; nếu có bản đồ nhỏ hoặc địa danh, ảnh đó đang mang vị trí.

Bước hai: nơi nhận ảnh có xoá dữ liệu không

• Đăng lên mạng xã hội lớn: các nền tảng như Facebook, Instagram, X cho biết họ xoá phần lớn siêu dữ liệu khỏi ảnh hiển thị công khai. Nhưng nền tảng có thể vẫn đọc dữ liệu đó khi bạn tải lên, theo chính sách của họ.
• Gửi qua ứng dụng nhắn tin: nhiều ứng dụng nén ảnh và bỏ siêu dữ liệu khi gửi ở dạng ảnh thường. Khi bạn chọn gửi "ảnh gốc", "chất lượng cao" hoặc gửi dưới dạng tệp, dữ liệu có thể được giữ nguyên. Cách xử lý khác nhau giữa các ứng dụng và có thể đổi theo phiên bản.
• Gửi qua email, ổ lưu trữ đám mây, tải lên trang web nhỏ: thường giữ nguyên tệp gốc, tức giữ nguyên EXIF.
• Đăng bán đồ trên các trang rao vặt, diễn đàn: tuỳ trang; nhiều trang nhỏ không xử lý gì.

Vì không chắc nơi nhận làm gì, cách an toàn là tự xoá vị trí trước khi gửi những bức ảnh nhạy cảm.

Cách tự bảo vệ vị trí của mình

Tắt vị trí cho máy ảnh nếu không cần

Nhiều người thích ảnh có địa điểm để sau này tìm lại kỷ niệm theo bản đồ. Nếu bạn không dùng tính năng đó, tắt quyền vị trí cho ứng dụng camera là cách đơn giản nhất. Nếu có dùng, giữ vị trí trong thư viện riêng nhưng xoá khi chia sẻ.

Xoá vị trí khi chia sẻ

Trên iPhone, khi bấm chia sẻ một bức ảnh, phía trên thường có nút tuỳ chọn cho phép bỏ vị trí khỏi ảnh gửi đi. Ứng dụng Google Photos cũng có thiết lập liên quan đến việc xoá vị trí địa lý khi chia sẻ qua liên kết. Tên và vị trí nút thay đổi theo phiên bản; hãy xem trang trợ giúp chính thức của Apple hoặc Google Photos để biết cách làm hiện hành.

Kiểm tra lại trước khi đăng

Trên máy tính, phần thuộc tính của tệp ảnh (bấm chuột phải, xem chi tiết) thường hiện EXIF, kèm tuỳ chọn xoá thông tin cá nhân trên Windows. Trên máy Mac, ứng dụng Xem trước có bảng thông tin tệp. Thói quen này đặc biệt đáng làm với ảnh chụp trong nhà.

Không chỉ EXIF: những manh mối hiện rõ trong ảnh

Xoá EXIF rồi mà ảnh vẫn có thể lộ nơi chốn qua chính nội dung của nó. Những thứ hay bị bỏ qua:

1. Số nhà, tên đường, biển hiệu cửa hàng quen ở góc ảnh.
2. Khung cửa sổ nhìn ra một toà nhà dễ nhận biết.
3. Đồng phục, logo trường của trẻ.
4. Biển số xe đậu trước nhà.
5. Gói hàng có in tên và địa chỉ người nhận.
6. Ảnh chụp màn hình bản đồ khi chia sẻ chuyến đi.

Thêm một mẹo về thời gian: đăng ảnh đi chơi sau khi đã về nhà thay vì đăng ngay tại chỗ. Vừa không ai biết nhà đang vắng, vừa không ai biết bạn đang ở đâu lúc này.

Góc nhìn hôm nay: dữ liệu vô hình, thói quen hữu hình

EXIF là ví dụ rõ nhất cho ý tưởng xuyên suốt của chuyện riêng tư: thứ nguy hiểm thường là thứ không nhìn thấy. Một bức ảnh con đang chơi trong vườn nhìn thì vô hại, nhưng nếu nó mang toạ độ chính xác tới vài mét thì nó vừa là kỷ niệm vừa là địa chỉ nhà.

Ba việc nên làm hôm nay:

• Mở thư viện ảnh, chọn ngẫu nhiên vài ảnh và xem chúng có mang vị trí không.
• Quyết định có muốn camera tiếp tục ghi vị trí hay không.
• Tập thói quen bỏ vị trí khi gửi ảnh cho người không thân, khi đăng bán đồ, và với mọi ảnh chụp trong nhà.

Ai muốn tìm hiểu sâu hơn về chuẩn EXIF có thể đọc tài liệu kỹ thuật của các hiệp hội CIPA và JEITA (Nhật Bản), nơi giữ chuẩn này; trang trợ giúp của Apple, Google và Microsoft có hướng dẫn cụ thể cho từng thiết bị.